महाकविको साहित्यिक योगदान
देवकोटाको जन्म विसं १९६६ मा कात्तिक कृष्ण औँसी अर्थात् लक्ष्मीपूजाका दिन काठमाडौँको डिल्लीबजारमा भएको थियो। केवल दश वर्षको उमेरमा कविता लेख्न थालेका देवकोटाले नेपाली साहित्यमा सयभन्दा बढी कृति दिए। उनका महाकाव्य, खण्डकाव्य, निबन्ध, कथा, नाटक, उपन्यास, गीत, समालोचना, र फुटकर कविता प्रकाशित छन्, जसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत चिनाएको छ।
‘मुनामदन’ र स्वच्छन्दतावादी–प्रगतिवादी धाराको प्रवर्तक
देवकोटाले नेपाली साहित्यमा आधुनिक महाकाव्य लेखनको थालनी गर्दै ‘मुनामदन’ जस्तो खण्डकाव्य लेखे, जुन नेपाली साहित्यमा अहिलेसम्म सबैभन्दा बढी बिक्री भएको पुस्तक हो। उनी स्वच्छन्दतावादी–प्रगतिवादी धाराका प्रवर्तक थिए, र उनका रचनामा मानवतावाद, प्रकृतिप्रेम, र क्रान्तिकारिता झल्कन्छ।
विदेशी साहित्यको प्रभाव र सम्मान
भारतका महापण्डित राहुल साङ्कृत्यायनले देवकोटालाई भारतका महाकवि सुमित्रानन्दन पन्त, जयशङ्करप्रसाद, र सूर्यकान्त निरालासँग तुलना गरेका थिए। नाट्यसम्राट बालकृष्ण समले पनि देवकोटालाई ‘मुनामदन’, ‘शाकुन्तल’ महाकाव्य र ‘पागल’ कवितासँगै तीनपटक जन्मेको भनेका थिए।
विदेशी साहित्यको अनुवाद र योगदान
देवकोटाले विदेशी भाषामा नेपाली कृतिको अनुवाद, साथै विदेशमा नेपाललाई प्रतिनिधित्व गर्दै नेपाली साहित्यको प्रचारप्रसारमा महत्वपूर्ण योगदान दिएका थिए। अंग्रेजी साहित्यका १५ जना गद्य लेखकका निबन्धलाई ‘प्रसिद्ध प्रबन्ध सङ्ग्रह’ नामक पुस्तकमा संकलन गरी विसं १९९७ मा प्रकाशित गरेका थिए।
शिक्षा क्षेत्रमा योगदान
विसं २०१६ मा शिक्षा तथा स्वायत्त शासनमन्त्री हुँदा नेपालभर नेपाली भाषालाई अनिवार्य विषय बनाउने कदम चाले। त्रिभुवन विश्वविद्यालयको जग्गा व्यवस्थापनसमेत उनका योगदानहरूमध्ये एक हो। साथै, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको स्थापनामा पनि उनले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।
काव्य लेखनको अद्वितीय क्षमता
तीन महिनामा ‘शाकुन्तल’ महाकाव्य, दश दिनमै ‘सुलोचना’ महाकाव्य, र एकै दिनमा ‘कुञ्जिनी’ खण्डकाव्य लेखेर देवकोटाले आँसु कविको उपाधि पाएका थिए। साहित्यिक क्षेत्रमा उच्चस्तरका रचना सिर्जना गर्ने देवकोटाको काव्य प्रतिभा आज पनि अद्वितीय मानिन्छ।
महाकवि देवकोटा सङ्ग्रहालय स्थापना
विसं २००२ मा किनेर २००४ सालमा सरेको मैतीदेवीस्थित देवकोटाको घर विसं २०७९ असोजदेखि महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा सङ्ग्रहालयका रूपमा स्थापना गरिएको छ।
२०१६ साल भदौ २९ मा दिवङ्गत भएका देवकोटाको योगदानको स्मरण गर्दै साताव्यापी कार्यक्रमहरू आयोजना गरिएको छ, जसअन्तर्गत आज पनि देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी देवकोटा जयन्ती मनाइँदैछ।
