यमपञ्चकको तेस्रो दिन अर्थात् तिहारको मुख्य दिन, आज साँझ सम्पत्ति र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजाआराधना गरिँदै
यमपञ्चकको तेस्रो दिन अर्थात् तिहारको मुख्य दिन, आज साँझ सम्पत्ति र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजाआराधना गरिँदैछ। श्रद्धा र भक्तिपूर्वक लक्ष्मीपूजा गरिने यस दिनलाई दीपावली, अथवा दीपमालिका पनि भनिन्छ।
लक्ष्मीको वास घरमा बसाउनका लागि आज बिहानै घर सफा सुग्घर गरिनुका साथै गाईको गोबर र रातो माटोले लिपपोत गरिएको छ। घरका झ्याल, ढोका, चोटा, सङ्घार, कौसी, अटाली, र भर्याङहरूमा विशेष रूपमा सरसफाइ गरी दीपावली गरिन्छ।
सुखरात्रि र लक्ष्मीको मार्ग
लक्ष्मीपूजा गरिने कात्तिक कृष्ण औँसीको रातलाई सुखरात्रि पनि भनिन्छ, र यसलाई वर्षभर मनाइने प्रमुख चार रात्रिमध्ये एक मानिन्छ। साँझ आँगनदेखि मुख्य ढोका हुँदै पूजा कोठासम्म लक्ष्मीको आगमन मार्ग बनाइन्छ। चामलको पीठो र अबीरले लक्ष्मीको पाइला बनाई पाइलैपिच्छे दीप प्रज्ज्वलन गरिन्छ।
धर्मशास्त्रविद् प्राडा रामचन्द्र गौतमका अनुसार, दीपावलीमा दीयोमा तेल राखेर बत्ति बाल्नु नै वैदिक परम्परा हो, यद्यपि मैनबत्तिको प्रयोग पनि बढ्दै गएको छ।
लक्ष्मी, कुबेर र गणेशको विशेष पूजा
दीपावली सम्पन्न गरेपछि पूजा कोठामा लक्ष्मी, कुबेर, र गणेशको मूर्ति स्थापना गरी धान, चामल, गरगहना, पैसा, सेलरोटी, फलफूल, र फूलमाला चढाइन्छ। यस दिन कन्या केटी र छोरीचेलीलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानी पूजा गरी दक्षिणा दिने चलन पनि छ।
भैलो खेल्न र दानको परम्परा
आज साँझ युवतीहरूले भैलो खेल्न घरघरमा जाने चलन छ। धर्मशास्त्रविद् गौतमका अनुसार, भगवान् विष्णुले बलिराजालाई यमपञ्चकको पाँच दिन स्वर्ग, मत्र्य, र पाताल लोकको शासन दिने वरदान दिएपछि भैलो खेल्न थालिएको हो। आज भैलो खेल्न आउनेलाई धान, चामल, फूलमाला, पैसा, र सेलरोटी दिने परम्परा रहेको छ।
लक्ष्मीपूजा र दीपावलीसँगै शहरबजारहरू झिलीमिली बत्तीहरूले सजाइएका छन्, जसले सम्पूर्ण वातावरणमा उत्सवको माहोल थपेको छ।
