कार्तिक शुक्ल चतुर्थीबाट शुरु भएको छठ पर्व आज मुख्य दिनमा प्रवेश गर्दै छ, जसमा व्रतालुहरूले साँझको समयमा अस्ताउँदो सूर्यलाई पूजाआराधना गरी अर्घ्य अर्पण गर्ने गर्छन्। यो पर्व सूर्यदेवको उपासना र आराधनासँग सम्बन्धित छ र मङ्गलबारदेखि शुरू भएको हो।
इतिहास र पौराणिक ग्रन्थहरूको अनुसार, छठ पर्वको परम्परा महाभारत कालदेखि चलेको हो, जहाँ द्रोपदी र पाँच पाण्डवले अज्ञातवासमा रहँदा सूर्यदेवको पूजा गर्न थालेका थिए। लोक कथामा पनि यस्तै कथा समावेश गरिएको छ जसका अनुसार यो पर्वको आरम्भ पाण्डवकालबाट भएको मानिन्छ।
सूर्य पुराणमा उल्लेख गरिएको छ कि अत्रिमुनिकी पत्नी अनुसूयाले सर्वप्रथम छठ व्रत गरेका थिए र त्यसको फलस्वरूप उनले अटल सौभाग्य र पतिप्रेम प्राप्त गरिन्। यस्तै प्रकारले साम्व पुराणमा उल्लेख गरिएको छ कि सूर्यको पूजा गरेर सम्वले कुष्ठरोगबाट मुक्ति पाए।
यो पर्वको मुख्य उद्देश्य दुःख र दरिद्रताबाट मुक्ति प्राप्ति हो। व्रतमा झुप्पा–झुप्पा फल चढाएर सूर्य देवता प्रसन्न हुने विश्वास गरिएको छ जसबाट व्रतालुका कुटुम्ब र सन्तानको भविष्य उज्ज्वल हुने कुरा मानिन्छ।
व्रतविधि: छठ पर्वमा व्रतालुहरूले ४ दिनसम्म विशेष व्रत पालन गर्छन्। पहिलो दिन कार्तिक शुक्ल चतुर्थीमा स्नान गरी एक छाक खाएर बस्नुपर्छ। दोस्रो दिन कार्तिक शुक्ल पञ्चमीमा खीर (खरना) बनाएर षष्ठी मातालाई चढाई व्रतालुहरू प्रसादस्वरूप खाने र नुन नखाई फलाहार गर्ने गर्छन्।
मुख्य दिन कार्तिक शुक्ल षष्ठीमा कठोर निराहार व्रत राख्दै अस्ताउँदो सूर्यलाई पूजाआराधना गरी अर्घ्य दिने विधि पालन गरिन्छ। सप्तमीका दिन बिहान उदाउँदै सूर्यलाई पूजाआराधना गरी अर्घ्य दिने पश्चात् यो पर्व समाप्त हुन्छ।
छठ पर्वको महत्त्व धार्मिक विश्वासका आधारमा सूर्यको पूजा गर्दा चर्म रोग, विशेष गरी छाला रोगको शिकार नहुने भनाइ छ। विसं २०४६ पछि यो पर्व देशभर व्यापक रूपले मनाइने गरेको हो र त्यसपछिको समयमा सरकारले सार्वजनिक बिदा पनि दिएको छ।
काठमाडौँको विभिन्न नदी किनारामा, विशेष गरी गुह्येश्वरी, गौरीघाट, कमलपोखरी लगायतका स्थानमा छठ पर्वको अवसरमा विशेष सजावट र तयारी गरिएको छ।
यो पर्व शुद्धता र सात्विकतासँग सम्बन्धित रहेकाले, व्रतालुहरू कार्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि चोखो खानपान गर्दै पवित्रता कायम राख्छन्।
