✍️ शन्तोष कुमार अवस्थी,जोरायल गाउँपालिका कृषि प्राबिधिक
कृषिमा प्रयोग हुने किटनाशक विषादीहरू (pesticides) मानव जीवनका लागि गम्भीर संकटको स्रोत बन्न सक्छन्। यी रसायनहरू प्रायः बाली संरक्षणका लागि प्रयोग गरिन्छन ।यदि तिनीहरूको उचित प्रयोग र नियन्त्रण गरिएन भने, तिनीहरूले मानिसको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पुर्याउन सक्छन्।
किटनाशक विषादीहरूको प्रयोग गर्दा निम्न समस्याहरू देखिन सक्छन्
१ स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या लामो समयसम्म किटनाशकहरूको सम्पर्कमा आउँदा मानिसमा विभिन्न रोगहरूको सम्भावना हुन्छ, जस्तै क्यान्सर, श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या, तंत्रिका तंत्रका समस्या, छालासम्बन्धी रोगहरू, र प्रजनन प्रणालीमा असर।
२ जल र माटोको प्रदूषण: किटनाशक विषादीहरू माटो र जलस्रोतहरूमा मिसिएर प्रदूषण गराउँछन्, जसले गर्दा मानव जीवन र अन्य जीवजन्तुको स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पुर्याउँछ।
३ खाद्य सुरक्षा: किटनाशक विषादीहरूले बालीहरूमा विषाक्त तत्वहरूको मात्रा बढाउँछ, जसले गर्दा खाद्य पदार्थहरूमा पनि विषाक्तता रहन सक्छ। यसले मानव स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पुर्याउने जोखिम बढाउँछ।
४ प्रतिरोधी जीवहरूको विकास: किटनाशकहरूको अत्यधिक प्रयोगले विभिन्न किटाणु र जीवाणुहरूमा प्रतिरोधी क्षमता विकास गर्न सक्छ, जसले गर्दा भविष्यमा तिनीहरूलाई नियन्त्रण गर्न कठिन हुन्छ।
जनचेतना र नीति
नेपालमा किटनाशक विषादीहरूको प्रयोगमा नियन्त्रण गर्नका लागि नीति र जनचेतनाको अभाव छ, जसले गर्दा किसानहरू र अन्य कृषि कामदारहरू जोखिममा परेका छन्।
यस समस्याको समाधानका लागि किटनाशकहरूको प्रयोग गर्दा सावधानी अपनाउन आवश्यक छ। जैविक कृषि, एकीकृत कीट व्यवस्थापन (IPM), र किटनाशकहरूको सट्टा प्राकृतिक विधिहरूको प्रयोग जस्ता विकल्पहरू अपनाएर यस समस्यालाई केही हदसम्म कम गर्न सकिन्छ।
स्रोत :- विभिन्न अनलाइन
